Küresel Sinemanın Aynasında 2026: Dünyanın Halleri Ve Büyük Yönetmenlerin Arayışları
Dünyayı anlamakta zorlandığımız bir dönemde, büyük sinemacıların ne düşündüğü her zamankinden büyük bir önem taşıyor. Eleştirinin temel görevi yalnızca filmleri değerlendirmekle yetinmek değil; bu düşüncelerin anlamını, sınırlarını ve çelişkilerini açığa çıkarmaktır.
Dünyayı anlamakta zorlandığımız bir dönemde, büyük sinemacıların ne düşündüğü her zamankinden büyük bir önem taşıyor. Eleştirinin temel görevi yalnızca filmleri değerlendirmekle yetinmek değil; bu düşüncelerin anlamını, sınırlarını ve çelişkilerini açığa çıkarmaktır. Tek tek yapımlar arasında henüz kurulmamış bağları inşa etmek gerekir. Christopher Nolan’ın mitlere dönüşünü, Steven Spielberg’in bilinmeyenle karşılaşma fikrini, Alejandro González Iñárritu’nun felaket ve sorumluluk meselesini, Kore-eda’nın yapay zekâyı yas üzerinden ele alışını yan yana koyduğumuzda yalnızca filmleri karşılaştırmıyoruz. Dünyanın farklı köşelerindeki güçlü yönetmenlerin, birbirlerinden bağımsız olarak insanlık hakkında ne düşündüklerini araştırıyoruz. Bu bağlamda sinema salonlarında bu hafta da izleyiciyle buluşan yapımlar benzer soruların etrafında şekilleniyor.
2026 yılı, takvimden önce hissedilen bir eşik gibi karşımızda duruyor. Eski referansların birer birer yetersiz kaldığı, geleceğe dair söylenen her cümlenin sonuna sessizce bir soru işareti eklendiği bir dönemdeyiz. Büyük yönetmenlerin filmlerini incelediğimizde hepsinin aynı cevaba ulaştığını değil, benzer bir sorunun çevresinde dolaştığını fark ediyoruz: İnsan, kendisi hakkında neyi anlamakta zorlanıyor?
Kendi Sınırlarımızla Karşılaşmak Ve Mitlerin Dönüşü
Christopher Nolan, The Odyssey ile Homeros’a geri dönüyor. Belirsizliğin büyüdüğü bir çağda en eski anlatılardan birine sığınmak, sınanmış bir pusulaya uzanmak gibi görünüyor. Asıl mesele mitin ne kadar görkemli anlatıldığı değil, hangi değerleri yeniden ürettiğidir. Geçmişin kahramanları bize gerçekten yeni bir gelecek mi gösteriyor, yoksa bugünün karmaşasını eski kesinliklerin içine mi yerleştiriyor? Mit, yön duygusu verirken soru sormayı bırakmamıza da yol açabilir. Nolan’ın seçimini anlamlı kılan, yalnızca Homeros’un hikâyesini yeniden anlatması değil; kahramanlık ve eve dönüş gibi kadim kavramların bugün hâlâ neyi taşıdığını ve neyi örttüğünü düşündürmesidir.
Steven Spielberg ise Disclosure Day ile bambaşka bir eşiğe bakıyor: Gerçekliğe dair bildiklerimizin yetersiz kalabileceği bir dünyaya. Yalnız olmadığımız kanıtlansa, bu bizi korkutur muydu? Mesele uzaylılardan çok bizim sınırlarımızdır. Gerçeği öğrenmek istemekle öğrendiğimiz gerçeğin sonuçlarına katlanabilmek aynı şey değildir. Bilginin hiç bu kadar bol, ortak gerçeklik duygusunun ise hiç bu kadar kırılgan olmadığı bir dönemde, her şeyin ortaya çıkması ihtimali bir bilimkurgu fantezisinden çok toplumsal bir sınava benziyor. Spielberg’in sorusu, bilinmeyenin ne olduğundan önce, onunla karşılaştığımızda bildiğimiz dünyanın neye dönüşeceğiyle ilgilidir.
Felaketler, Canavarlar Ve Sorumluluk Meselesi
Alejandro González Iñárritu’nun Digger filmi çok daha rahatsız edici bir yerden konuya giriyor. Kendi tetiklediği felaketin karşısında insanlığın kurtarıcısı olmaya çalışan bir petrol milyarderini merkeze alan yapımda iki soru iç içe geçiyor. Felaketin sorumluluğunu tek bir figüre yüklemek bizi rahatlatır mı? Bir milyardere öfkelenip salondan çıkmak, kendimizi sorunun dışında tutmanın kolay yolu olabilir. Peki, film o figürü mümkün kılan sistemi de görünür kılıyor mu? Digger’ın açtığı tartışma yalnızca politik hicvin sınırlarıyla değil, sanatın kendi eleştirisini ne ölçüde etkili kılabildiğiyle de ilgilidir.
Nia DaCosta’nın 28 Years Later: The Bone Temple yapımı, korku sinemasının en eski sorusunu tersine çeviriyor: Canavar kimdir? Daha önemlisi, canavarı kim tanımlamakta ve felaket sonrasında kurulan düzenin kurallarını kim koymaktadır? Bir uygarlık çöktüğünde geriye otomatik olarak daha özgür bir dünya kalmıyor. Eski kurumların yıkıntıları üzerinde yeni otoriteler ve yeni tahakküm biçimleri kurulabiliyor. Asıl mesele canavarların dünyayı ele geçirip geçirmemesi değil, insanın kendisini hangi koşullarda canavara dönüştürdüğüdür. Filmde hayatta kalanların insanlık dışı davranışları, enfekte olanlardan daha korkutucu hâle gelebiliyor.
Yapay Zekâ, Yas Ve Sinemanın Temel Soruları
Bu düşünsel akrabalık yalnızca büyük bütçeli yapımlarla sınırlı kalmıyor. Hirokazu Kore-eda’nın Sheep in the Box filmi, çocuğunu kaybeden bir çifte onun görünüşünü ve sesini taşıyan bir robot getirerek yapay zekâ meselesini teknolojiden çok yasa bağlıyor. Bir insanın görüntüsünü yeniden üretmek, yokluğunu ortadan kaldırabilir mi? Soru, teknolojinin ne yapabildiğinden çok bizim ona ne yaptırmak istediğimizdir.
Ryūsuke Hamaguchi’nin All of a Sudden’ı geleceği gösterişli felaketlerde değil, bir bakım merkezi yöneticisiyle kanserle mücadele eden bir tiyatro yönetmeninin dostluğunda arıyor. Ridley Scott’ın The Dog Stars’ı, salgın sonrasında kendini yalıtan bir pilotun radyo sinyaliyle yeniden umuda yönelişini anlatırken hayatta kalmakla insan kalmak arasındaki farkı hatırlatıyor. Andrey Zvyagintsev’in Minotaur’u ise savaşın cephede olduğu kadar işyerinde ve evde de yaşandığını düşündürüyor. Farklı estetik tercihlerin ve anlatıların hepsinde insanın kendisiyle, başkalarıyla ve kurduğu düzenle ilişkisine dönüp duran sorular yer alıyor.
2026 yılının sinemasına bakarken büyük yönetmenlerin filmlerini birer yanıt girişimi olarak görmek gerekir. Bu durum, onların yanılmaz oldukları ya da geleceği önceden bildikleri anlamına gelmiyor. Önemli olan, dünyayı anlamaya çalışırken sundukları düşünceleri ciddiye almak, aralarındaki bağları ve çelişkileri araştırmaktır. Asıl mesele, ortada bir okuma olup olmadığıdır. Bir film hakkında güzel ya da kötü demek herkesin hakkıdır; ancak o filmin neden şimdi ve bu biçimde karşımıza çıktığını sormak başka bir bakış açısı gerektirir.

Kaynak: Birgün ·



10 yorum