Dicle’nin Sandalı Ve Nazan Bekiroğlu İle Kelimelerin Kıyısında Yolculuk
Pandemi döneminin karamsar atmosferinde okunan romanlar, insanın zihninde uzun süre silinmeyecek sorular bırakabilir. Pascal Mercier’in Sözlerin Ağırlığı isimli eserindeki Simon Leyland karakteri de benzer bir merkeze tutunmuştu: Tüm dünyanın anlayabileceği ortak bir dil mümkün müydü?
Pandemi döneminin karamsar atmosferinde okunan romanlar, insanın zihninde uzun süre silinmeyecek sorular bırakabilir. Pascal Mercier’in Sözlerin Ağırlığı isimli eserindeki Simon Leyland karakteri de benzer bir merkeze tutunmuştu: Tüm dünyanın anlayabileceği ortak bir dil mümkün müydü? Bir dili bilmek, o dili konuşan insanı anlamaya yeter miydi? Bu oyuncaklı sorular, etimoloji ve mana üzerine düşünmeyi seven her okurun yolunu keser.
Nazan Bekiroğlu’nun Timaş Yayınları etiketiyle raflardaki yerini alan Dicle’nin Sandalı romanı, okuru tam da bu felsefi sorgulamanın ortasına çekiyor. Farklı coğrafyalardan yazarların benzer soruların peşinden gidip aynı cevaplara ulaşması, edebiyat dünyasındaki büyüleyici denk gelişlerden biri olarak dikkat çekiyor. Bekiroğlu, bu soruyu onuncu yüzyıl Bağdat’ının kalabalığına bırakarak daha çetin bir eşiğe taşıyor.
Onuncu Yüzyıl Bağdat’ının Canlı Panoraması ve Yuhanna’nın Sesi
Roman, Süryani çevirmen Yuhanna’nın hikâyesi üzerinden kelimelerin taşıyabilecekleri ile taşıyamadıkları arasında gidip geliyor. Eserde ilk göze çarpan unsur, dönemin kuru bir bilgi dökümünden çıkarılıp adeta yaşayan bir karaktere dönüştürülmesi oluyor. Dicle kıyısındaki sandallar, Beytü’l Hikme’nin ders odaları, pazarcıların sesleri, ibadethaneler ve saraylar canlı bir şehir panoraması kuruyor. Müslüman, Hristiyan, Yahudi ve farklı inançlardan insanların bir aradalığı yalnızca hoşgörülü bir geçmiş tablosu olarak sunulmuyor; vergiler, toplumsal hiyerarşi, dinî gerilimler ve siyasal baskılar da bu tablonun içinde yer alıyor. Edebiyat haberleri arasında bu tür nitelikli eserlerin tahlilleri her zaman geniş bir ilgi görürken, Dicle nehrinin kendisi de şehir hayatının damarı olarak anlatısal bir eksen oluşturuyor.
Bu atmosferi güçlendiren en temel unsurlardan biri Yuhanna’nın birinci tekil şahıstaki sesi. Dönemin sözcük dağarcığına yaslanan “mütercim”, “risale”, “kelâm” gibi ifadeler; gündelik itirazlar, küçük alaylar ve iç konuşmalarla harmanlanıyor. Yuhanna’nın alaycı, aceleci gençlik sesi, ağır tarihsel malzemeyi hafifletirken karakteri yaşayan birine yaklaştırıyor. Ailesinin çevirmenlik mirasını taşıyan gencin, kusursuz anlamın başka bir dile aktarılamayacağı düşüncesiyle mesleğine sırt çevirmesi, anlatının çıkış noktasını oluşturuyor.
Kelime Oyunları ve Anlamın Peşinde Felsefi Bir Yolculuk
Dicle Köprüsü’nde rastlanan efsunlu gezginin “Çeviri Dicle’nin sandalıdır” sözü, Yuhanna için önemli bir kırılma anı oluyor. Genç çevirmenin becerisi, bu sözle birlikte geçim yolundan insanlar ve kültürler arasında bağ kurma sorumluluğuna evriliyor. Şehirdeki şiddete tanıklığı, öğrendiklerinin hayatta neye karşılık geldiğini acı biçimde sorgulatmasına neden oluyor. Prens Umman’ın bilgi ve iktidar arasındaki mesafeyi sorgulayan varlığı, Samira’nın aklın sınırlarının ötesindeki etkisi ve Vellâde’nin öğrenme ısrarı bu dönüşümün farklı yüzlerini oluşturuyor.
Anlam Arayışı ve İnsanı Anlama Çabası
Romanın en büyüleyici yanlarından biri de etimolojiye ve anlam katmanlarına gösterilen derin dikkat. Dicle’nin Idigna, Deqlath, Hiddekel, Tigris adlarıyla anılması, tek nehrin farklı kültürlerde bıraktığı izleri gözler önüne seriyor. Yunanca “ousia” için “cevher” ile “zât” arasında yapılan seçim, çevirinin sözlük karşılığından ibaret olmadığını vurguluyor. Samira adının “gece sohbeti” üzerinden açılması, kelime bilgisini duygusal yakınlığın diline dönüştürüyor.
Nazan Bekiroğlu, Dicle’nin Sandalı ile okuruna yalnızca tarihî bir yolculuk vadetmiyor; sözcüklerin, inançların ve medeniyetlerin iç içe geçtiği bir dünyada insanın başka bir insanı anlama çabasını gözler önüne seriyor. Yuhanna’nın hakikati ararken kelimelerle kurduğu ilişki, zamanla insanlarla kurduğu ilişkinin de aynasına dönüşüyor. Bilginin sınırlarına yaklaşırken anlamanın imkânlarını sorgulatan bu edebi yolculuk, okuyucusunu derin bir düşünce iklimine davet ediyor.

Kaynak: Edebiyat Haber ·



1 yorum